Chiếm lĩnh gia tài tinh thần của con người – Kỳ 1

Hoàng xuân Thịnh

1. Chiếm lĩnh được gì?

Triết gia Hegel viết rằng thế giới tinh thần của con người bao gồm ba lĩnh vực:

Khoa học

Nghệ thuật

Đạo đức (hay tôn giáo, lối sống)

Khoa học tồn tại bằng khái niệm và hướng tới lý trí, ví dụ khái niệm cơ sở dữ liệu trong công nghệ thông tin, khái niệm chất lượng, lập kế hoạch chất lượng trong quản lý chất lượng.

Nghệ thuật tồn tại bằng hình tượng và hướng tới tình cảm, ví dụ hình tượng Chí Phèo của Nam Cao, hình tượng Romeo và Juliet của Shakespeare, hình tượng nàng  Kiều của Nguyễn Du.

Đạo đức tồn tại bằng hành vi, cho nên muốn đánh giá đạo đức của một người thì nhất thiết phải đánh giá thông qua hành vi của người đó, nếu đánh giá dựa trên những gì người đó nói thì có thể sẽ là sai lầm nghiêm trọng!

Đạo đức là thứ khó nắm bắt, khó đánh giá, vả lại mỗi người, mỗi dân tộc, thậm chí mỗi phe nhóm có những giá trị của riêng mình về đạo đức. Ai chả biết ăn cắp là mất đạo đức nhưng chả ai mắng một nhà tình báo là “đồ ăn cắp bí mật của địch”. Nhà tình báo này có mất đạo đức không?

Nghệ thuật thì như của bắt được, không học được, không bắt trước được. Nhà nghệ sỹ mới đích thực là người sáng tạo, nếu không có Nguyễn Du sẽ không bao giờ có Truyện Kiều, nếu không có Nam Cao sẽ không thể có Chí Phèo, nếu không có Marcel Proust sẽ chả bao giờ có Đi tìm thời gian đã mất. Nếu không có các nghệ sỹ gia tài tinh thần của con người chắc hẳn sẽ rất nhạt nhẽo.

Khoa học khi phát triển đến đúng ngày đúng tháng thì trở thành công nghệ – tức là một dãy các hoạt động được con người tiến hành nhằm sản xuất một sản phẩm, dãy hoạt động đó được thiết kế dựa trên tri thức khoa học và vì vậy nó là tối ưu tại thời điểm đó. Công nghệ là thứ cần thiết để phát triển kinh tế và nên học ngay từ những người khổng lồ. Mỹ là nước phát minh ra chất bán dẫn, Nhật Bản học lại và trở thành nước sản xuất chất bán dẫn giỏi nhất thế giới.

Nếu có thể diễn đạt một cách hình ảnh về quan hệ giữa khoa học và nghệ thuật thì khoa học chính là bản nhạc và nghệ thuật là cô ca sỹ xinh giòn lúng liếng đang hát bài hát theo bản nhạc đó. Mặc dù tất cả các ca sỹ khi hát đều phải hát theo đúng bản nhạc đã thiết kế từ trước nhưng bao giờ người nghe cũng sẽ thấy có ca sỹ hát hay, có ca sỹ hát không hay bằng. Đối với tôi thì sau khi nghe nghệ sỹ Thu Hiền hát “Đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh” thì tôi không thấy ai hát bài đó hay hơn nữa. Chắc chắn là tôi thích nghệ thuật – cái cô ca sỹ lúng liếng ấy (không phải Thu Hiền!), tôi không thích khoa học, nhưng tôi biết thời nay, muốn có nghệ thuật thì nhất thiết phải có khoa học. Một nghệ sỹ lớn thời nay nhất thiết phải là người có học, nhưng ngược lại thì không chắc.

Sau những diễn giải trên thì việc chiếm lĩnh gia tài tinh thần của con người chỉ có thể hiểu là chiếm lĩnh tri thức khoa học mà thôi. Nhưng chiếm lĩnh tri thức khoa học, cụ thể là chiếm lĩnh cái gì? Mỗi lĩnh vực khoa học, theo Hegel thì chẳng qua chỉ là một hệ thống các khái niệm nối tiếp nhau, trong đó mỗi khái niệm đứng trước lại đẻ ra khái niệm đứng sau. Ví dụ quản lý chất lượng bao gồm một số, chưa phải là tất cả, các khái niệm sau:

Chất lượng – Chất lượng thiết kế – Chất lượng thi công – Kiểm soát chất lượng – Đảm bảo chất lượng – Quản lý chất lượng toàn diện – Chi phí cho chất lượng – Tiêu chuẩn cho hệ thống chất lượng

Chiếm lĩnh tri thức khoa học trong một lĩnh vực cụ thể chính là chiếm lĩnh hệ thống khái niệm ấy. Vậy chiếm lĩnh khái niệm nghĩa là gì? Hay cụ thể hơn: khái niệm là gì? Biết khái niệm là gì thì sẽ biết cách chiếm lĩnh nó. Chiếm lĩnh khái niệm sẽ là nội dung của bài viết sau.

(Còn tiếp)

06/06/2009

4 phản hồi

Filed under Các bài viết

4 responses to “Chiếm lĩnh gia tài tinh thần của con người – Kỳ 1

  1. Lucky

    Chiếm lĩnh là gì? Chiếm lĩnh hay lĩnh hội? Nếu lĩnh hội được các khái niệm, áp dụng & cải tiến nó thành công thì đã là một công trình khoa học rồi, và rồi chuyển nó thành công nghệ, chuyển giao công nghệ?

  2. sata2009blog

    Chào anh Lucky, thật ra dùng từ chiếm lĩnh hay lĩnh hội không quan trọng lắm, nhưng tôi đã quen dùng từ chiếm lĩnh rồi, từ này mang tính chủ động hơn. Trong bài này tôi muốn viết khái niệm về khái niệm, biết được khái niệm thì sẽ hy vọng chiếm lĩnh được nó. Tôi chỉ dám nói là “biết”, không dám nói là “hiểu” vì khái niệm thật phức tạp, vả lại những gì viết trong bài này tuyệt nhiên không phải là hiểu biết của tôi, tôi chỉ tiếp nhận từ những người đi trước mà thôi. Thật ra như tôi thấy đa phần mọi người không hiểu khái niệm về khái niệm, mọi người chỉ biết được cái vỏ thuật ngữ thôi, trước đây tôi cũng thế. Anh vừa viết trong comment trước rằng công ty anh cũng có nhóm làm PDCA nhưng họ không hiểu lắm PDCA nên hiệu quả không lớn, họ cũng chỉ biết cái vỏ thuật ngữ PDCA thôi, trong các kỳ tiếp theo của bài này hy vọng tôi sẽ trả lời được một phần lý do của tình trạng đó khi diễn giải khái niệm về khái niệm. Một phần thôi. Thân chào anh.

  3. Lucky

    Hòan tòan đồng ý với Bạn, đó cũng là lý do mình rất tâm đắc khi được đọc các bài viết trên satablog. Bạn đã giúp mình ngộ ra nhiều điều trước nay mình loay hoay, trăn trở chưa có lời giải.

    Mong nhiều bài viết của Bạn nhé.
    Umh, mình là phụ nữ 100% nhen, hổng phải anh;-).

  4. Ly

    Thật bất ngờ, không ngờ Lucky là woman đấy, đọc lời comment này mà ai cũng ồ lên, qua những lời comment của Lucky cho thấy Lucky là một phụ nữ giỏi, hiểu biết. Chắc Lucky sống ở SG phải ko? vì nhiều từ ngữ Lucky dùng thể hiện điều đó. Chúc sức khoẻ và may mắn!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s