Chiếm lĩnh gia tài tinh thần của con người – Kỳ 8

Hoàng Xuân Thịnh

8. Vai trò của Giải pháp nghiệp vụ

Con người là sáng tạo cuối cùng của Tự nhiên. Để sáng tạo ra con người, Tự nhiên đã chuẩn bị công phu hàng trăm triệu năm, trước hết Tự nhiên sáng tạo ra chất vô cơ. Từ chất vô cơ Tự nhiên tổng hợp thành chất hữu cơ. Từ chất hữu cơ, không biết bằng cách nào đó, Tự nhiên tạo ra   sự sống đầu tiên – thực vật. Rồi xuất hiện động vật từ đơn giản đến phức tạp hơn – động vật đơn bào, đa bào, cá và động vật có xương sống. Rồi mượn từ động vật cơ thể vật chất, bằng cách nào đó đến nay vẫn còn bí ẩn, Tự  nhiên tạo ra trong cơ thể ấy một cái hoàn toàn mới gọi là ý thức – tức tạo ra con người. Sau con người không còn gì là sáng tạo của Tự nhiên nữa cả. Từ nay, con người thay mặt Tự nhiên sáng tạo ra thế giới. Mỗi sáng tạo trước của Tự nhiên lại được dùng làm nền tảng cho sáng tạo sau – chất vô cơ là nền tảng xuất hiện chất hữu cơ, chất hữu cơ là nền tảng cho sự sống của thực vật và động vật, thực vật và động vật là nền tảng cho sự sống của con người. Nền tảng này được hiểu theo theo hai nghĩa sau:

  • Nghĩa nguồn sống – động vật ăn thực vật, động vật cấp cao hơn ăn động vật cấp thấp hơn, con người ăn cả thực vật và động vật.
  • Nghĩa này không biết gọi là gì, diễn giải thế này: đặc trưng cho thực vật là bản năng sống – cứ chỗ nào có ánh sáng và nước là cây vươn tới. Động vật xuất hiện sau, ngoài bản năng sống thừa hưởng từ thực vật thì có thêm một đặc trưng mới là kinh nghiệm – bạn đi qua xóm bên, một con chó xô vào bạn và sủa nhặng lên, nhưng chỉ cần bạn ngồi thụp xuống đất, giả vờ cầm hòn đá ném là nó co cẳng chạy, nó đã có kinh nghiệm bị ai đó ném đá rồi. Con người xuất hiện sau cùng, ngoài bản năng và kinh nghiệm thừa hưởng từ động vật thì có thêm một đặc trưng mới là ý thức – giá trị tinh thần đặc trưng riêng cho con người, thực vật và động vật không có ý thức.

Ý thức, tinh thần là đặc trưng riêng của con người, là cái từ đó con người làm ra sự sống người, là cái quyết định sự tốt đẹp trong quan hệ giữa người với người, xã hội càng văn minh thì ý thức càng phát triển. Không ư? Văn hóa, luật pháp, sự tuân thủ luật giao thông, doanh nghiệp, sản phẩm, hàng hóa, tác phẩm văn học, bản quyền sáng chế, phần mềm máy tính, con chíp, nhà cửa, kịch bản, hàng triệu triệu thứ khác nữa – chúng đều là sự hiện thực hóa những giá trị tinh thần của con người đấy thôi, chúng đâu phải do Tự nhiên tạo ra. Ấy thế mà những thứ ấy sẽ không thể xuất hiện nếu con người không có một cơ thể được Tự nhiên tạo ra một cách hoàn hảo và cho không con người. Ví dụ, để con người rảnh rang phát triển những giá trị tinh thần đặc trưng riêng của mình, Tự nhiên đã tạo ra cái được gọi là hệ thần kinh thực vật để kiểm soát những hoạt động nền tảng cho sự sống: tim đập liên tục từ khi con người còn là một bào thai cho đến khi về lại Tự nhiên, phổi hít thở không ngừng, dạ dày luôn co bóp thức ăn để có dưỡng chất nuôi cơ thể…, tất cả các hoạt động này cứ diễn ra dù con người muốn hay không, chúng cứ thế diễn ra ngay cả khi con người mất khả năng tư duy bình thường  – như ở người điên chẳng hạn. Phải có cái cơ thể với cơ chế tự hoạt động hoàn hảo ấy đã rồi mới bàn tính những gì cao hơn.

Trong quá trình làm ra một sản phẩm thì giải pháp nghiệp vụ đóng vai trò cơ thể ấy, trên cái nền giải pháp nghiệp vụ mới có thể xuất hiện dự án, xây dựng tinh thần làm việc nhóm, đề xuất và chấp thuận giải pháp tài chính, đề xuất và chấp thuận giải pháp nhân sự, đề xuất và chấp thuận giải pháp quản lý chất lượng, đề xuất và chấp thuận giải pháp quản lý rủi ro… Nghĩa là phải có cách làm ra sản phẩm đã, rồi mới bàn tính những thứ cao hơn kia, rồi sau cùng mới bàn đến doanh thu từ sản phẩm và lợi nhuận kinh doanh.

Một ví dụ. Nếu người cha cố Tổng thống Kennedy nói rằng làm Tổng thống cũng là một nghề thì sản phẩm của nghề này là gì? Tôi nghĩ, sản phẩm của nghề Tổng thống là chính sách và các biện pháp thúc đẩy sự thực thi chính sách mang dấu ấn riêng trong mọi khía cạnh của việc củng cố, xây dựng và phát triển một quốc gia: chính sách an sinh công cộng, chính sách giáo dục, chính sách y tế, chính sách quốc phòng, chính sách an ninh quốc gia, chính sách ngoại giao… Toàn bộ cách thức tiến hành các công việc đề xuất chính sách, thông qua chính sách và thúc đẩy thực thi chính sách tạo thành giải pháp nghiệp vụ của nghề Tổng thống. Cùng với sự phát triển của xã hội, công cụ thực thi giải pháp nghiệp vụ của mỗi Tổng thống cũng phát triển. Nếu như vào thời những năm 1960, Tổng thống Kennedy chỉ có thể thực thi giải pháp nghiệp vụ của mình thông qua radio, truyền hình, báo chí thì ngày nay Tổng thống Obama, ngoài các công cụ như thời Kennedy, ông còn có thêm điện thoại di động, Internet, mạng xã hội, blog… để thực thi giải pháp nghiệp vụ của nghề Tổng thống. Công cụ có thể khác nhau, nhưng dù là thời nào thì giải pháp nghiệp vụ của nghề Tổng thống cũng như nhau: đề xuất, thông qua và thúc đẩy thực thi chính sách mang dấu ấn riêng. Nếu không có được giải pháp nghiệp vụ này thì ứng cử viên Tổng thống sẽ dựa vào đâu để tranh cử, nếu đắc cử thì Tổng thống dựa vào đâu để bổ nhiệm nội các, khi chính phủ đã hoạt động thì dựa vào đâu để xây dựng luật. Và bao nhiều hoạt động đối nội, đối ngoại khác nữa sẽ dựa vào đâu để tranh thủ nhân tâm.

Trên kia là chuyện nghề Tổng thống – một nghề “cao cấp”. Giờ xét chuyện một nghề “trung bình” trong xã hội, ví dụ nghề quản lý dự án. Quản lý dự án là hoạt động phối hợp, định hướng các nguồn lực để sau một thời hạn đã định ta có được một sản phẩm với các đặc tính đã định. Các nguồn lực mà nhà quản lý dự án có thể huy động và quản lý:

  • Nguồn nhân lực: những người làm trong dự án và những người ở ngoài hỗ trợ dự án.
  • Nguồn lực tài chính: ngân sách cho dự án đã được lập từ trước khi dự án khởi động. Ngân sách này được dùng để trả lương, để mua sắm vật dùng cần thiết, để trả chi phí hoạt động…
  • Nguồn lực thời gian: thời hạn cuối phải hoàn thành sản phẩm đã định trước.

Để tất cả các nguồn lực trên được phối hợp hài hòa nhà quản lý dự án cần nhiều kỹ năng khác nhau: kỹ năng thuyết trình, kỹ năng thuyết phục, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng khuyến khích con người, kỹ năng quản lý rủi ro, kỹ năng quản lý chất lượng, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng quản lý tài chính … – nhiều người vẫn gọi là các kỹ năng mềm. Nhưng tất cả các kỹ năng mềm trên đều vô nghĩa nếu trong số những người tham gia dự án không ai có được giải pháp nghiệp vụ hay là công nghệ làm ra sản phẩm. Nếu bạn đã quen với việc quản lý dự án thì có lẽ bạn biết thuật ngữ cấu trúc phân chia công việc thường viết tắt là WBS (Work Breakdown Structure). Ví dụ, đây là một mẫu WBS cho dự án xây dựng ngôi nhà riêng của bạn:

CLKN-K8

WBS được bạn dùng để:

  • Lập dự toán và quản lý ngân sách tức kỹ năng quản lý tài chính.
  • Phân công và điều phối nhân lực tức một phần của kỹ năng quản lý con người.
  • Theo dõi tiến độ và phạm vi công việc của dự án tức kỹ năng quản lý thời gian. Hai phương pháp quản lý thời gian phổ biến nhất trong quản lý dự án là sơ đồ PERT và sơ đồ Gantt thì đều phải dựa vào WBS cả. Bạn có thể tìm trên mạng để biết về PERT và Gantt.
  • Giao trách nhiệm cho ai ở vị trí nào thì cần đến kỹ năng thuyết phục (ví dụ thuyết phục vợ bạn đi tìm chỗ ở tạm).

Bây giờ thay dự án xây nhà mới bằng dự án xây dựng một hệ thống phần mềm quản lý blog như hệ thống WordPress đang quản lý satablog2 chẳng hạn. Bạn có thể lập WBS cho dự án này? Bạn sẽ thấy ngay rằng để có thể lập được WBS cho dự án này bạn cần có hiểu biết về cách thức xây dựng phần mềm – tức bạn phải có kỹ năng về giải pháp nghiệp vụ riêng của ngành phần mềm. Bởi giải pháp nghiệp vụ chỉ là một dãy tuyến tính các bước (hay một số dãy tuyến tính song song nhau), từ khi bắt đầu cho đến khi hoàn thành, mỗi bước là một công việc phải thực hiện. Nếu gọi giải pháp nghiệp vụkỹ năng cứng thì bạn sẽ thấy, trong ví dụ trên, nếu không có kỹ năng cứng thì kỹ năng mềm sẽ không thể căn cứ vào đâu để được phát triển và sử dụng.

Nhân tiện đây, tôi nghĩ có thể phân biệt kỹ năng cứng và kỹ năng mềm như sau:

  • Các kỹ năng cần thiết để làm việc với con người thì có thể gọi là kỹ năng mềm, ví dụ kỹ năng đàm phán, kỹ năng làm việc nhóm…
  • Các kỹ năng nghề nghiệp chuyên môn thì là kỹ năng cứng, ví dụ kỹ năng chuyên môn về thiết kế và xây dựng dân dụng, vận hành hệ thống điện tử – viễn thông, sản xuất phần mềm, sản xuất giày dép…

Thật ra thì sự phân biệt giữa kỹ năng cứng với kỹ năng mềm cũng rất tương đối. Nếu nhà quản lý dự án coi kỹ năng quản lý tài chính là kỹ năng mềm, thì đối với một người được đào tạo về tài chính đó lại là kỹ năng cứng buộc phải có. Hơn nữa, người ta cũng luôn tìm cách kỹ thuật hóa các kỹ năng mềm, làm chúng “cứng” hơn – nghĩa là biến chúng thành hệ thống các khái niệm để ai cũng có thể học được. Ví dụ, kỹ năng đàm phán là một kỹ năng mềm điển hình (nói theo ngôn ngữ thường dân là kỹ năng mặc cả), thì nếu bạn chịu khó đọc sách, bạn có thể thấy cách trường Harvard đã biến việc đàm phán thành một hệ thống khái niệm để từ đó hình thành quy trình đàm phán. Nói như Harvard là nếu đọc và áp dụng sách của họ, chúng ta có thể không trở thành một nhà đàm phán giỏi thì ít nhất cũng biết cách tiến hành một cuộc đàm phán.

Kỹ năng cứng – Giải pháp nghiệp vụ là thứ có thể học được vì nó chẳng qua chỉ là một hệ thống khái niệm được sắp xếp có bài bản, có trước có sau mà thôi. Có được giải pháp nghiệp vụ làm nền thì mới có thể nắm bắt và sử dụng một cách hiệu quả các kỹ năng mềm đa dạng. Tôi hay đọc thấy báo chí viết rằng thanh niên Việt Nam làm việc trong các doanh nghiệp hiện nay thiếu kỹ năng mềm. Nếu nhận xét này đúng thì có thể vì hai nguyên nhân sau:

  1. Hầu hết mọi người đều đã có kỹ năng cứng – tức rất am hiểu nghề nghiệp chuyên môn của mình, nhưng hiện chưa kịp có các kỹ năng mềm.
  2. Một số tương đối mọi người không có kỹ năng cứng, vì vậy không có bệ đỡ để hình thành kỹ năng mềm.

Theo quan sát và kinh nghiệm làm việc của tôi thì nguyên nhân 2 có thể chiếm đa số. Nguyên nhân của nguyên nhân 2 này là do nền giáo dục đào tạo Việt Nam – các trường nghề (trường đại học thì cũng là trường nghề) dù mang tên như vậy nhưng đã không có khả năng trang bị nghề nghiệp theo đúng nghĩa cho thanh niên Việt Nam. Nếu theo dõi những tranh luận về giáo dục đào tạo luôn sôi sùng sục trong nhiều năm nay ở Việt Nam thì có thể thấy điều đó. Chiếm lĩnh giải pháp nghiệp vụ là điều kiện cần để người trẻ có nghề, để từ đó phát triển các kỹ năng mềm cần thiết khác.

29/10/2009

Để lại bình luận

Filed under Các bài viết

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s